
لطفا صبر کنید ...
اسامی دیگر: AFP, Total AFP, AFP-L3%
اسامی رسمی: Alpha-fetoprotein, Total, Alpha-fetoprotein-L3 Percent
برای شناسایی، تعیین کمیت و گاهی اوقات پایش داروهایی که باعث بروز علائم اور دوز حاد می شوند. این تست در درجه اول برای اهداف درمانی استفاده می شود. در صورتی که نتایج این تست مورد نیاز مراجع قضایی باشد، باید مراحل جمع آوری نمونه، ذخیره سازی و آزمایش آن طبق پروتکل های خاص پزشکی قانونی انجام شود.
هنگامی که فردی دارای علائمی مانند دلهره، مشکل در تنفس، حالت تهوع، تحریک پذیری، تشنج، تغییر ضربان قلب، بوی بدن تند یا افزایش درجه حرارت است، پزشک اورژانس فکر می کند احتمال مسمومیت دارویی را در نظر می گیرد. ضمناً این آزمایش در فواصل زمانی مشخص برای مانیتورینگ (پایش) اور دوز مورد استفاده قرار می گیرد.
نمونه خون سیاهرگی از ورید بازویی، نمونه ی ادرار، گاهی بازدم، و به ندرت نمونه ی بزاق یا دیگر مایعات خروجی بدن
خیر. احتیاج به ناشتایی ندارد.
بسیاری از داروهای تجویزی، بدون نسخه (OTC)، داروهای غیرمجاز و خانگی می توانند باعث over dose دارویی شوند. آزمایش اورژانسی و اور دوز دارویی، توسط پزشک متخصص اورژانس (ER) برای تشخیص، ارزیابی و نظارت بر مصرف بیش از حد دارو درخواست داده می شود.
داروها و مواد مرتبط با همراه با آن ها، به طور معمول طی یک دوره زمانی توسط کبد جذب یا متابولیزه (metabolized) شده و اغلب از طریق ادرار از بدن خارج می شوند. میزان وقوع این امر به عوامل مختلفی بستگی دارد از جمله : سن، وزن، جنس، مصرف مواد غذایی و وجود بیماری های زمینه ای. علاوه بر این، پیشرفت مسمومیت به نوع ماده جذب یا هضم شده بستگی دارد.
بعضی دارو ها فقط در غلظت های بالا یا بیش تر از حد مجاز، باعث ایجاد علائم بالینی می شوند. برخی از مثال های رایج این دسته عبارتند از:
برخی مواد و داروها حتی در غلظت های پایین نیز می توانند باعث بروز علائم بالینی شوند. افرادی که برای مدت طولانی سوءمصرف الکل یا مواد مخدر دارند معمولاً نسبت به سایر افراد، قادر به تحمل میزان داروی بیشتری هستند.
سایر مواد در هر غلظتی سمی هستند و برخی دارای محصولات تجزیه سمی (متابولیتها) نیز می باشند. مثال ها عبارتند از:
مصرف انواع داروها و مواد شیمیایی دیگر نیز ممکن است باعث مسمومیت حاد شوند. در این مقاله فقط داروها و چند ماده دیگر که معمولاً در آزمایشگاه بالینی آزمایش می شوند بررسی شده اند. برخی از دسته بندی های کلی مواد مختلف آزمایش شده در زیر آورده شده است:
داروهای تجویزی و بدون نسخه (OTC)
اوردوز داروهای تجویزی و OTC ممکن است ناشی از موارد زیر باشد:
یک نمونه کلاسیک از داروهای OTC با متابولیت سمی، استامینوفن است. یک داروی مسکن که در ترکیب بسیاری از داروهای OTC به کار می رود. یکی از متابولیت های استامینوفن برای کبد سمی است. ولی کبد قادر است مقادیر “طبیعی” آن را سم زدایی کند. اما در صورت مصرف بیش از اندازه ی استامینوفن، کبد قادر به پردازش آن نیست و متابولیت سمی به کبد آسیب می رساند و در بعضی موارد باعث نارسایی کبد می شود.
مواد مخدر
مصرف بیش از حد مواد مخدر منجر به اور دوز می شود. برخی از مواد مخدر در دسته ی “diverted” قرار می گیرند، مثل اکسی کدون و آمفتامین. برخی دیگر مانند ماری جوانا و سایر کانابینوئیدها، ممکن است روزها تا هفته در بدن باقی بمانند اما بندرت منجر به اور دوز می شوند. سایر مواد مانند گاما هیدروکسی بوتیرات (GHB) می توانند علائم حادی مانند از دست دادن هوشیاری ایجاد کنند اما آنقدر سریع متابولیزه می شوند که آزمایش آن ها کاربردی نیست. برای اطلاعات بیشتر در این مورد مقاله Drugs of Abuse Test را ببینید.
داروها یا مواد خانگی
طیف گسترده ای از مواد خانگی وجود دارد که ممکن است مورد سوء مصرف قرار گرفته یا به طور تصادفی مصرف شوند. مولفه هایی که معمولاً در آزمایش اضطراری داروها دخیل هستند عبارتند از: متانول، ایزوپروپیل الکل و اتیلن گلیکول (ضد یخ)، که بعضی از افراد به عنوان جایگزین های اتانول و به عنوان الکل غلات از آن ها استفاده می کنند. سموم دیگر، مانند مرگ موش (rodenticides)، ذرات معلق در هوا و مواد تمیز کننده، حشره کش ها و فلزات سنگین نیز می توانند اثرات سمی داشته باشند. (برای اطلاعات بیشتر، به وب سایت انجمن مراکز کنترل سموم آمریکا مراجعه کنید.)
نحوه ی جمع آوری نمونه برای انجام این آزمایش به چه صورتی است؟
نمونه گیری خون از سیاهرگ بازویی انجام می شود. ادرار و بزاق در ظروف تمیز و نمونه بازدم با دمیدن در یک لوله جمع آوری می شوند.
برای اطمینان داشتن از کیفیت نمونه، اقدامات خاصی نیاز است؟
خیر. اقدام خاصی نیاز نیست و این آزمایش احتیاج به ناشتایی ندارد.
آلفا فیتو پروتئین (AFP) به عنوان یک تومور مارکر (نشانگر تومور) برای کمک به تشخیص سرطان های کبد، بیضه و تخمدان مورد استفاده قرار می گیرد. اگرچه در حال حاضر آزمایش AFP اغلب برای پایش (مانیتورینگ) افراد مبتلا به بیماری های مزمن کبدی مانند سیروز، هپاتیت B مزمن و هپاتیت C مزمن انجام می شود، اما اکثر دستورالعمل های موجود این اقدام را توصیه نمی کنند. گاهی اوقات پزشک معالج با بررسی آزمایش AFP و سونوگرافی قادر به تشخیص سرطان در مراحل اولیه و قابل درمان است.
در صورتی که فردی به یکی از انواع سرطان های کبدی یا دیگر سرطان های تولید کننده ی AFP مبتلا باشد، ممکن است از تست AFP برای پایش اثر بخشی درمان و امکان عود مجدد بیماری به صورت دوره ای و منظم، استفاده شود.
آزمایش AFP-L3% گاهی اوقات برای مقایسه ی یکی از واریانت های AFP به نام AFP-L3 با total AFP (میزان کل AFP) از سوی پزشک معالج درخواست داده می شود. آزمایش AFP-L3% در حال حاضر به صورت گسترده در ایالات متحده مورد استفاده قرار نمی گیرد اما در سایر کشور ها مثل ژاپن از مقبولیت بیشتری برخوردار است. این آزمایش برای ارزیابی خطر ابتلا به سرطان هپاتوسلولار کبدی (HCC) بخصوص در افراد مبتلا به بیماری مزمن کبدی و همچنین ارزیابی پاسخ سرطان کبد به درمان مورد استفاده قرار می گیرد.
این آزمایش ممکن است برای غربالگری، اندازه گیری مقدار و/ یا تأیید وجود دارو یا ماده سمی در افراد زیر انجام می شود:
همچنین این آزمایش ممکن است برای کمک به تصمیم گیری درمورد پروسه ی درمانی شخصی که به شدت بیمار است استفاده شود. گاهي ممكن است، پس از تشخيص از Emergency and overdose testing براي پایش اثربخشي درمان و يا نظارت بر سطح دارو يا ماده در خون يا بدن استفاده شود.
نتایج حاصل از آزمایش اضطراری و اور دوز در وهله ی اول برای مقاصد پزشکی مورد ارزیابی قرار می گیرد. اما گاهی این آزمایش از سوی مراجع قضایی برای تعیین علت مرگ یا تصادف در خواست داده می شود. در این موارد، آزمایشگاه ها پروتکل های خاص پزشکی قانونی را در نمونه گیری، آماده سازی، آزمایش و گزارش نتایج رعایت می کنند.
روش های گوناگونی برای انجام این ازمایش وجود دارد که همگی به وضعیت بیمار و روش های استاندار اورژانس بیمارستان (ER) بستگی دارند. پزشکان معمولاً سریع ترین روش را انتخاب می کنند. تصمیم گیری در مورد آزمایشات ممکن است تحت تأثیر زمان اعلام نتایج، حساسیت و ویژگی تست ها، توانایی آن ها در ارائه نتایج کمی، در دسترس بودن معالجات خاص و پتانسیل لازم برای مدیریت علائم بالینی بیمار در ER قرار بگیرد.
یکی از روش های تصمیم گیری در مورد آزمایشات سم شناسی، به 2 بخش تقسیم می شود. ردیف اول گروهی از آزمایشات سمیت شناسی است که به طور ایده آل در طی یک ساعت نتایج را ارائه می دهند و شامل آزمایش های ذیل می باشند:
همه ی بیماران نیاز به انجام این تست ها ندارند. پزشک اورژانس با توجه به یافته های بالینی آزمایشات مورد نیاز را درخوست می دهد.
در آزمایشات گروه اول، داروهای تجویزی زیادی وجود دارند که اگر در دوز مناسب مصرف نشوند، مسمومیت ایجاد خواهد کرد. برخی از آن ها عبارتند از:
معمولاً این آزمایشات فقط در صورت مصرف دارو یا ظن استفاده از آن ها انجام می شوند.
ردیف دوم آزمایشات شامل سنجش چندین کلاس از مخدر مانند کوکائین، تریاک، آمفتامین، باربیتورات ها و داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای (tricyclic antidepressants) است. حساسیت و ویژگی این تست ها بطور چشمگیری بهبود یافته است، اما تفسیر نتایج باید همراه با بررسی یافته های بالینی انجام شود.
آزمایشات دیگری که ممکن است برای ارزیابی وضعیت سلامتی فرد و تشخیص تفاوت بین اور دوز دارویی و دلایل دیگر علائم فرد انجام شود ، عبارتند از:
آزمایش گلوکز برای تعیین مقادیر بالای قند خون یا هیپوگلیسمی
تفسیر نتایج باید همراه با بررسی یافته های بالینی انجام شوند. بسیاری از افراد ممکن است عوارض جانبی شدید یا علائم بالینی اور دوز را حتی در صورت مصرف دوز مناسب دارو نیز تجربه کنند. این علائم ممکن است تحت تاثیر سایر داروهای مصرفی، سن و وضعیت سلامت فرد قرار بگیرند. بعلاوه، نتیجه مثبت برای یک ماده خاص لزوماً به معنای این نیست که علائم بالینی ناشی از این ماده بوده اند.
غلظت داروها ممکن است ارتباط کمی با علائم بالینی اور دوز داشته باشند. به طور کلی، افرادی که با برای مقاصد درمانی و غلظت های معین تحت مداوا قرار می گیرند، علائمی نخواهند داشت اما بسیار از آن ها با مصرف دوز نامتعارف همان داروها، علائم بالینی اور دوز را نشان می دهند.
لازم به ذکر است که سطوح و واحدهای تعیین شده در منابع مختلف، متفاوت خواهند بود. ارزیابی غلظت ها با محدوده های مرجع هر آزمایشگاه حائز اهمیت است. نمونه هایی از سطح درمانی ((therapeutic level و سمی (toxic levels) برای برخی از داروها در بزرگسالان عبارتند از:
گاهی اوقات، نتیجه ی emergency or overdose test مورد نیاز مراجع قضایی است. در این صورت، باید مراحل جمع آوری نمونه، آماده سازی و آزمایش آن طبق پروتکل های خاص پزشکی قانونی انجام شود. برخی از بند های این پروتکل ها عبارتند از:
• نمونه های مورد آزمایش، از جمله خون و ادرار، باید در ظروف استریل، مهر و موم شده و ضد آب جمع آوری شوند.
• هرکسی که نمونه گیری، حمل و آزمایش را عهده دار است، باید مشارکت خود را در سندی بنام ” chain-of-custody” ثبت کند.
• نتایج مثبت اولیه ممکن است به سرعت برای تسهیل درمان در شرایط اضطراری گزارش شوند، اما ممکن است بعداً برای تایید نهایی تکرار شوند.
بعضی اوقات، بیماری هایی مانند دیابت کنترل نشده ممکن است برخی از علائم مشابه اوردوز دارویی را ایجاد کنند.
بیشتر درمان ها و پادزهرهای مورد استفاده در اور دوز باید طی ساعات اولیه مصرف، تجویز شوند. این روش ها ممکن است با جلوگیری از تشکیل متابولیت های سمی استامینوفن، متانول و اتیلن گلیکول و یا با اتصال به دارو مانند درمان اوردوز دیگوکسین کار کنند.
افراد دچار اور دوز باید تحت نظارت مستقیم قرار بگیرند. هر گونه تغییر سطح هوشیاری و اختلالات تنفسی می توانند ناگهانی ایجاد شده و مشکل آفرین باشند.
روش های دیگر ممکن است به ارزیابی فرد مشکوک به اوردوزیا مسمومیت کمک کنند. این روش ها ممکن است شامل یک الکتروکاردیوگرام (ECG ، EKG) برای ارزیابی ضربان قلب یا تصویربرداری مانند تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) یا اسکن توموگرافی کامپیوتری (CT) باشند.
برای بررسی اثر متقابل دارو ها نسبت به هم پزشک معالج باید اطلاعات کافی در مورد داروهایی مصرفی داشته باشد.
تهیه و تنظیم توسط تیم تحقیق و توسعه (R&D) آزمایشگاه ژنتیک و تشخیص پزشکی آبتین
مجید گلشن فرد، الهه براتی پورفرد
© آزمایشگاه آبتین