Fragile X (fragile-x-chromosome)

سندرم X  شکننده    

 سندرم X شکننده یا سندرم مارتین بل، یک بیماری ژنتیکی است که بیشتر به عنوان یک بیماری تک ژنی در نظر گرفته می­ شود گرچه ممکن است ناحیۀ شکست  کروموزومی در زیر میکروسکوپ وتست کاریوتایپ روی کروموزوم X دیده شود. این سندرم یکی از شایع‌ترین علل عقب‌ماندگی­های ارثی محسوب می‌شود در اکثر مواقع باعث ایجاد ناتوانی در یادگیری، تاخیر در رشد و مشکلات رفتاری و اجتماعی در مبتلایان می شود. میزان شیوع  سندرم X شکننده در حدود ١ در ٤٠٠٠ مرد می­ باشد و یک مورد در هر ‌‏4000 تا 60000 زن می باشد و تقریباً یک نفر از هر 300 زن ناقل ژن معیوب FRAXA‏ می باشند.‏

علت سندرم X شکننده

بیماری  X شکننده به این دلیل به این نام خوانده می‌شود که در گستره کروموزومی برخی از افراد مبتلا، یک مکان شکننده در قسمت انتهایی بازوی بلند کروموزم X (بازوی q) مشاهده می‌شود.

الگوی توارثی سندرم  X شکننده، وابسته به X می باشد. سندرم X شکننده در اثر جهش در ژن ‏FMR1‌  ‏ (Fragile X Mental Retardation 1) ایجاد می شود که روی کروموزوم X قرار دارد. تعداد تکرارهای CGG در اووژنز باعث ایجاد بیماری (متیلاسیون بیش از حد ژن) و بروز علائم بالینی در فرد مبتلا می شود.  این ژن پروتئینی به نام FMRP  تولید می کند که به مغز کمک می کند عملکرد طبیعی داشته باشد (این ژن در توسعه و تکامل سیناپس­های عصبی نقش داشته و  اتصالات و ارتباطات تخصصی بین سلول های عصبی را برقرار می کنند. اگر این ژن به هر طریقی تغییر یابد و دیگر نتواند پروتئین طبیعی خود را تولید کند، می تواند منجر به سندرم X شکننده شود.

هيچ يك از افراد با سندرم  X شكننده علائم يكساني را از خود بروز نمي¬ دهند، امّا يكسری علائم كلّی در همۀ افراد وجود دارد. سندرم X شکننده تحت الگویی به نام الگوی “وابسته به X ” به ارث می رسد و علت این نامگذاری آن است که ژن تغییر یافته روی کروموزوم X قرار دارد. این بدان معنی است که مردان مبتلا به سندرم X شکننده غالبا نسبت به زنان به درجات شدیدتری تحت تاثیر این سندرم قرار می گیرند و این اختلال در مردان بسیار شدید تر از زنان می باشد. اغلب مردان مبتلا به سندرم X شکننده دارای معلولیت ذهنی خفیف تا متوسط هستند، در حالی که تنها حدود نیمی زنان مبتلا از لحاظ ذهنی ناتوان هستند.

علت این امر آن است که مردان فقط یک کروموزوم X دارند (46XY)، در حالی که زنان دارای دو کروموزوم X (46XX) هستند که تنها یکی از آنها تغییر کرده است.

 ویژگی های جسمی و فیزیکی:

بیشتر مردان و نیمی از زنان مبتلا به سندرم X شکننده، ویژگی های فیزیکی شاخصی دارند که با افزایش سن، آنها را نشان می­ دهند. این ویژگی ها شامل صورت کشیده و باریک، پیشانی بزرگ، گوش های بزرگ، فک برجسته، معمولا انگشتان بسیار  انعطاف­ پذیر، انعطاف پذيری و سستی بيش از حد مفاصل و انواع مشكلات استخوانی، پای صاف و در مردان نیز بیضه‌های بزرگ بعد از بلوغ دیده می­ شود. اغلب پسران مبتلا به سندرم X شكننده، مشكلات زيادی در رابطه با صحبت كردن و تكلّم دارند. آنها ممكن است صريح و واضح حرف نزنند و يا مبتلا به لكنت زبان باشند.

در بیش از ٩٩ درصد مبتلایان به سندرم Xشکننده، عملکرد ژن FMR1 به طور کامل مختل می ­شود.

زنان مبتلا به این سندرم دچار یائسگی زودرس می شوند و می بایست حتما این تستزا به عنوان یک تست کنترلی انجام دهند.

تعداد تکرارهای CGG در افراد نرمال تا پنجاه تکرار، افراد Premutation حدود پنجاه تا 200 تکرار و در افراد مبتلا این تکرارها به بیش از 200 بار می رسد. افزایش بیش از حد تکرارهای CGG با عث خاموش شدن این ژن، عدم تولید پروتئین FMRP و در نتیجه بروز علائم بیماری می گردد.

آزمایش برای چه افرادی توصیه می شود :

• پسران با علائم های عقب ماندگی ذهنی
• خانواده ها و فامیل هایی که در آن ها پسر و دختر با علائم عقب ماندگی ذهنی و مشکلات جسمی وجود دارد
• بانوان با علائم پریودی نامنظم و یا عدم پریودی در سنین پایین
• بانوان یائسه در سنین پایین

تشخيص قطعی:

انجام آزمایش Fragile X و بدست آوردن تعداد تکرار نوکلئوتیدهای CGG به تشخیص بیماری کمک می کند.

الگوی توارث این بیماری به شکل زیر می باشد :

مجید گلشن فرد

درخواست چکاپ در محل :

درخواست انجام آزمایش (چکاپ)

تلفن : 09013939573