Leber (Leber hereditary optic neuropathy)

نوروپاتی چشمی ارثی لبر (LHON) ، بیماری وراثتی است که در آن فرد بینایی خود را از دست می دهد. این بیماری معمولا از سن بییت سالگی به بعد دیده می شود ولی در موارد نادر می تواند از سنین کودکی هم شروع شود. مرگ سلول ها در اعصاب چشمی که سیگنالینگ سلول را انجام می دهند منجربه نابینایی می شود. در موارد خیلی کم احتمال درمان در حد کم بینایی وجود دارد ولی در بسیاری از موارد نابینایی مطلق و دائمی اتفاق می افتد.این بیماری به دلیل جهش در ژن های MT-ND1 ، MT-ND4 ، MT-ND4L یا MT-ND6 منجر به LHON می شوند.

فراوانی بیماری LHON چقدر است؟

از نظر شیوع بیماری به دلایل نامشخص، مردان بسیار بیشتر از زنان به بیماری مبتلا می شوند. شیوع LHON در بیشتر جمعیت ها ناشناخته است. احتمال ابتلا به این بیماری ١ در ٣٠٠٠٠ تا ٥٠٠٠٠ فرد می باشد.

از علائم اولیه تیره و تار شدن دید می باشد. مشکلات می تواند در یک چشم و یا هردو همزمان ایجاد شوند به هرشکل اگر مشکل بینایی در یک چشم ایجاد شود، به فاصله کم و در مدت زمان کوتاهی چشم دوم هم مبتلا و ابتدا کم بینایی و در ادامه نابینایی اتفاق می افتد. تاری دید به همراه از دست دادن وضوح تصاویر و در ادامه عدم تشخیص و تفکیک رنگ ها در دید به وجود می آید.

در این بیماری در اصل بینایی مرکزی که برای کارهای ظریف مثل خواندن، نوشتن، رانندگی و تشخیص چهره ها و شناخت محیط پیرامون فرد مورد نیاز است را تحت تاثیر قرار می دهد. از دست دادن بینایی به دلیل مرگ سلول ها (عصب چشمی) می باشد. اگرچه دید مرکزی به تدریج در درصد کمی از موارد بهبود پیدا می کند، در بیشتر موارد از دست دادن بینایی چشمگیر و دائمی می باشد. از دست دادن بینایی معمولا تنها نشانه LHON می باشد، گرچه برخی خانواده ها با علائم و نشانه های دیگری گزارش شده اند. در این افراد ، بیماری به عنوان ( LHON plus ) توصیف می شود. علاوه بر از دست دادن بینایی ، ویژگیهای LHON plus می تواند شامل اختلالات حرکتی، لرزش و آنومالی های سیگنال های الکتریکی کنترل کننده ضربان قلب ( نقایص هدایت قلبی )، باشد. برخی افراد بیمار ویژگی هایی مشابه با ویژگی های بیماری  ام اس نشان می دهند. ام اس یک اختلال مزمن است که از علائم آن ضعف عضلانی و در ادامه مشکل در اندام های حرکتی و در حالت های شدید فلج فرد اتفاق می افتد.

علت بیماری چیست؟

این بیماری به دلیل جهش در ژن های MT-ND1 ، MT-ND4 ، MT-ND4L یا MT-ND6 منجر به LHON می شوند. این ژن ها در DNA میتوکندری ها (اندامک هایی که انرژی حاصل از غذا را به فرم قابل مصرف برای تمامی سلول های بدن، تبدیل می کنند)، وجود دارند. غالب DNA در داخل هسته های سولی وجود دارند ولی مقدار کمی DNA در داخل میتوکندری قرار داشته و به نام DNA میتوکندری یا mt.DNA شناخته می شوند. عملکرد طبیعی میتوکندری تحت تاثیر پروتئین هایی است که توسط ژن های مربوط به LHON سنتز می شوند، در نتیجه اختلال در هر یک از این ژن ها منجر به اختلال در تولید پروتئین و در نهایت منجر به اختلال در عملکرد طبیعی میتوکندری شده که منتج به بیماری LHON می شود. این پروتئین ها بخشی از یک کمپلکس آنزیماتیک می باشند که در تبدیل اکسیژن، چربی های موجود و قندها به انرژی مشارکت دارند. وقع جهش در هر یک از این ژنها کمپلکس آنزیمی را تحت تاثیر قرار داده و منجر به اختلال در عملکرد میتوکندری ها می شوند.

چگونگی تغییرات ژنتیکی که باعث مرگ سلول ها در اعصاب چشمی (بینایی) شده و منجر به کم بینایی و نابینایی می شود هنوز مشخص نیست. نکته بسیار مهم این است که در افراد معمولا با یک جهش ژنتیکی اختلال در بینایی و سایر علائم LHON اتفاق نمی افتد (در بیش از 50 درصد از مردان  و همچنین در زنان بیش از 85 درصد با یک جهش بینایی از بین نرفته و زندگی عادی دارند). فاکتورهای محیطی مثل استعمال دخانیات و یا الکل، ممکن است در ایجاد این بیماری و شدت بروز علائم موثر باشند. همچنین دانشمندان نیز در حال بررسی ژن ها و نقش آن ها در تاثیر و بروز علائم این بیماری می باشند.

الگوی توارث LHON چیست؟

الگوی توارث LHON میتوکندریایی می باشد و به عنوان وراثت مادری شناخته می شود. این الگوی توارث به طور خاص برای ژن های موجود در mtDNA استفاده می شود. در این الگو میتوکندری منتقله به جنین از تخمک می باشد و از اسپرم منتقل نمی شود، در نتیجه مشکلات و اختلالات ژنتیکی که در اثر جهش در ژن های mtDNA مادری وجود دارد به جنین منتقل شده و منشا مادری پیدا می کنند. این مشکلات می تواند در نسل های مختلف از خانواده اتفاق افتاده و هر دو جنس زن و مرد را درگیر کند.

نکته بسیار مهم این است که اکثر افرادی که مشکلات و علائم LHON را نشان می دهند در خانواده سابقه نداشته و بدون سابقه خاص به بیماری مبتلا می شوند. این بیماری فقط از مادر به جنین منتقل می شود، در نتیجه بررسی ژنتیکی مادر جهت جلوگیری از ابتلا جنین به بیماری بسیار مهم می باشد.

================================================================================================================================

مجید گلشن فرد

پشتیبان : 09013939573