JAK2 (Janus kinase 2) 

 آزمایش جهش JAK2 امکان تشخیص و شناسایی جهش در ژن JAK2 را با استفاده از DNA استخراج شده از نمونه های خون یا مغز استخوان فراهم می کند. آزمایش جهش JAK2 نقش مهمی در تشخیص، پیش آگهی و مدیریت اختلالات خونی مختلف، به ویژه نئوپلاسم های میلوپرولیفراتیو (MPNs[1]) مانند پلی سیتمی ورا (PV[2])، ترومبوسیتمی ضروری (ET[3])و میلوفیبروز اولیه (PMF[4]) ایفا می کند.

بیماری های مرتبط با جهش های JAK2 عبارتند از:

پلی سیتمی ورا (PV)

این اختلالی است که با تولید بیش از حد گلبول های قرمز خون در مغز استخوان مشخص می شود. جهش های JAK2  در اکثر بیماران مبتلا به PV یافت می شود.

ترومبوسیتمی ضروری (ET)

ET  وضعیتی است که با تولید بیش از حد پلاکت ها در خون مشخص می شود. جهش های JAK2 در بسیاری از بیماران مبتلا به ET وجود دارد.

میلوفیبروز اولیه (PMF)

PMF اختلالی است که در آن مغز استخوان با بافت فیبری جایگزین شده و منجر به تولید غیر طبیعی سلول های خونی می شود. جهش های JAK2 در بخش قابل توجهی از بیماران مبتلا به PMF شناسایی می شوند.

چه زمانی و در صورت داشتن چه علائمی آزمایش جهش JAK2 بایستی انجام شود؟

این آزمایش معمولاً در افرادی در نظر گرفته می‌شود که با علائم یا یافته‌های مشخصی مبنی بر نئوپلاسم‌های میلوپرولیفراتیو (MPNs) به ‌ویژه پلی سیتمی ورا (PV)، ترومبوسیتمی ضروری (ET)، یا میلوفیبروز اولیه (PMF) مراجعه می‌کنند. همچنین آزمایش ممکن است زمانی انجام شود که نتایج آزمایش های معمول آزمایشگاهی، مانند شمارش کامل خون (CBC)، نتایج غیرعادی مرتبط با این MPN ها را نشان دهد. برخی از علائم و ویژگی های بالینی که ممکن است باعث بررسی آزمایش جهش JAK2 شود عبارتند از:

• اریتروسیتوز بدون دلیل مشخص (افزایش تعداد گلبول های قرمز خون)، لکوسیتوز (افزایش تعداد گلبول های سفید خون)، یا ترومبوسیتوز (افزایش تعداد پلاکت ها(

• علائم مربوط به افزایش تولید سلول های خونی، مانند سردرد، سرگیجه، تاری دید و برافروختگی صورت (که در PV دیده می شود.)

• علائم ترومبوز یا خونریزی، مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف، خستگی، کبودی آسان، یا خونریزی بخصوص در PV و ET

• اسپلنومگالی (بزرگ شدن طحال) که ممکن است در PMF وجود داشته باشد.

• علائم مرتبط با فیبروز مغز استخوان، مانند درد استخوان، ناراحتی شکمی، یا سیری زودرس ناشی از بزرگ شدن طحال که در PMF دیده می شود.

• ترومبوسیتوز مداوم یا غیر قابل توضیح، به ویژه در افراد جوانتر یا کسانی که سابقه شخصی یا خانوادگی MPNs دارند. گاهی اوقات افراد مبتلا به MPN ممکن است هیچ علامتی نداشته باشند یا علائم کمی نسبتاً خفیف داشته باشند که ممکن است سال‌ها قبل از شناسایی به عنوان MPN وجود داشته باشند. زمانی که فردی علائم زیر را داشته باشد، پزشک ممکن است به MPN مشکوک شود: بزرگ شدن طحال (سپلنومگالی) یا کبد (هپاتومگالی)، لخته شدن خون در ورید یا شریان، حمله قلبی، سکته مغزی یا حمله ایسکمیک گذرا،خون ریزی، سردرد، سرگیجه، مشکلات بینایی، بی حسی، خارش، نقرس، سنگ کلیه، خستگی، تنگی نفس، کاهش وزن، تب

توجه به این نکته ضروری است که این علائم غیراختصاصی هستند و می توانند در شرایط مختلف دیگری نیز رخ دهند. بنابراین، تصمیم به انجام آزمایش جهش JAK2 باید بر اساس یک ارزیابی بالینی جامع، شامل تاریخچه پزشکی، معاینه فیزیکی و تست های آزمایشگاهی باشد.

گونه های مختلف جهش JAK2 چگونه بر فنوتیپ های بیماری تأثیر می گذارند؟

جهش JAK2 V617F اغلب با پلی سیتمی ورا (PV)، ترومبوسیتمی ضروری (ET) و میلوفیبروز اولیه (PMF) همراه است. بیماران مبتلا به PV که دارای جهش JAK2 V617F هستند اغلب اریتروسیتوز (بالا رفتن تعداد گلبول های قرمز خون) را نشان می دهند، در حالی که بیماران مبتلا به ET ممکن است ترومبوسیتوز داشته باشند (تعداد پلاکتی بالا). بیماران PMF با جهش JAK2 ممکن است فیبروز مغز استخوان و خون سازی خارج مدولاری را تجربه کنند. سایر جهش های JAK2، مانند جهش اگزون 12، عمدتاً با PV مرتبط هستند و ممکن است منجر به یک فنوتیپ بالینی متمایز شود که با اریتروسیتوز بدون جهش JAK2 V617F مشخص می شود.

جهش های CALR [5] و MPL [6]آنکوژن ویروس لوسمی میلوپرولیفراتیو نیز با MPN ها مرتبط هستند و می توانند بر فنوتیپ و پیش آگهی بیماری تأثیر بگذارند. جهش های CALR معمولا در بیماران مبتلا به ET و PMF یافت می شود، در حالی که جهش های MPL در بیماران مبتلا به ET بیشتر مشاهده می شود.

شیوع جهش های JAK2 با افزایش سن، به ویژه در افراد بالای 50 سال افزایش می یابد. مطالعات نشان داده اند که بروز جهش های JAK2، به ویژه جهش JAK2 V617F، با افزایش سن به طور پیوسته افزایش می یابد. تصور می‌شود که این افزایش وابسته به سن در جهش‌های JAK2 با تجمع جهش‌های جسمی در سلول‌های بنیادی خونساز در طول زمان مرتبط باشد.

به طور کلی، سن و جنسیت می‌تواند بر شیوع جهش‌های JAK2 تأثیر بگذارد، به طوری که افراد مسن‌تر و مردان بیشتر احتمال دارد این جهش‌ها را داشته باشند. با این حال، جهش JAK2 می تواند در افراد در هر سن و جنس رخ دهد.

مجید گلشن فرد – فاطمه یعقوب زاده

پشتیبان آزمایشگاه (واتساپ) : 09013939573

———————————————————————————————————————————————————————————————————————————

[1] Myeloproliferative neoplasms

[2] Polycythemia vera

[3] Essential thrombocythemia

[4] Primary myelofibrosis

[5] Calreticulin

[6] Myeloproliferative Leukemia Virus