SMA (Spinal muscular atrophy)

طﺒﻖ ﭘﺮوﺗﮑﻞ ﮐﺸــﻮری، پس از تالاسمی که شایع ترین بیماری ژنتیکی ارثی قابل پیشگیری می باشد (برای همه ی زوجین ﺻﺮف ﻧﻈﺮ از ﻧﻮع ازدواج (ﻓﺎﻣﯿﻠﯽ ﯾﺎ ﻏﯿﺮ ﻓﺎﻣﯿﻠﯽ) اﺟﺒﺎری می باشد)، بیماری ژنتیکی آﺗﺮوﻓﯽ ﻋﻀــﻼﻧﯽ ﻧﺨﺎﻋﯽ (SMA)  پس از تالاسمی دومین بیماری ژنتیکی ارثی شایع قابل پیشگیری در ایران می باشد.

SMA  چیست ؟

آتروفی عضلانی نخاعی نوعی بیماری ژنتیکی است که به سلول‌های عصبی به نام نورون‌های حرکتی نخاع حمله می‌کند. این سلول‌ها با عضلات ارادی انسان (ماهیچه‌هایی که توسط فرد کنترل می‌شوند، مانند عضلات دست و پا) ارتباط برقرار می‌کنند. با مرگ نورون‌ها، عضلات ضعیف می‌شوند و این می‌تواند بر راه رفتن، برخاستن، نشستن، تنفس، بلع، کنترل و حرکت سر و گردن تأثیر بگذارد.

در بروز این بیماری نقص ژن SMN  [1]نقش دارد. این ژن در حالت طبیعی مسئول ایجاد پروتئینی به نام پروتئین SMN می‌باشد که نقشی اساسی در بقای انواع خاصی از سلول‌های عصبی نخاع به نام نورون‌های حرکتی دارد. نورون‌های حرکتی وظیفه کنترل حرکت عضلات بدن را بر عهده دارند. در اثر جهش در این ژن، پروتئین SMN به میزان کافی تولید نمی‌شود. در نتیجه این نورون‌ها در ارسال سیگنال و پیام به عضلات مختلف دچار مشکل می‌شوند و با گذشت زمان این امر باعث ضعیف و کوچک‌تر شدن عضلات می‌شوند. با این حال، هر فرد مبتلا به بیماری آتروفی عضلانی نخاعی ژن مشابهی با نام SMN2 نیز دارد که پروتئین SMN را نیز تولید می‌کند. متأسفانه ژن SMN2 به تنهایی قادر به تولید پروتئین SMN کافی نمی‌باشد تا بتواند از بقا نورون حرکتی و عملکرد طبیعی عضلات پشتیبانی کند. افراد مبتلا به این بیماری که دارای نسخه‌های بیشتری از ژنSMN2  هستند، در مقایسه با افرادی که نسخه ژن SMN2  کمتری دارند، مبتلا به نوع خفیف‌تر بیماری می‌شوند.

هدف از انجام این آزمایش چیست؟

آزمایش آتروفی عضلانی نخاعی (SMA) به بررسی گروهی از بیماری‌های ارثی که باعث آسیب به سلول‌های عصبی نخاع و درگیری نورون‌های حرکتی می‌شوند، می‌پردازد. آسیب‌های ناشی از بیماری آتروفی عضلانی نخاع با گذشت زمان (پیشرونده) شدیدتر شده و بر اعمالی مانند بلع، تنفس، نشستن و راه رفتن تاثیر می‌گذارد. این بیماری ارثی بوده و توسط والدین از طریق ژن‌های معیوب به کودکان منتقل می‌شود.

شایع‌ترین شکل SMA در اثر جهش در ژن  SMN1 ایجاد می‌شود که این ژن مسئول ساخت پروتئین مورد نیاز سلول‌های عصبی- حرکتی است. این بیماری اولین علت ژنتیکی مرگ و میر نوزادان است.

هدف از این  شناسایی و ارزیابی زودهنگام این بیماری با استفاده از بررسی ژن  SMN می‌باشد.

علت بیماری :

ﺑﯿﻤﺎری SMA در اﺛﺮ وﻗﻮع ﺟﻬﺶ (موتاسیون[2]) در ژن SMN که بر روی کروموزوم 5 قرار دارد ، اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﺷﻮد. این ژن حاوی دو ژن اصلی SMN1, SMN2می باشد که نقش اصلی در ایجاد اشکال مختلف این ژن را دارند. حذف اگزون های 7 و 8 در ژن SMN1 علت اصلی این بیماری می باشد. ژنﻫﺎ ﺣﺎوی اﻃﻼﻋﺎت ژﻧﺘﯿﮑﯽ ﻫﺮ ﻓﺮد ﻣﯽﺑﺎﺷﻨﺪ. ﻓﺮزﻧﺪ ﻣﺒﺘﻼ ﺑﻪ SMA دو ﻧﺴــﺨﻪ ی ﻣﻌﯿﻮب از ژن SMN1 را از ﭘﺪر و ﻣﺎدر ﺳﺎﻟﻢ (ﻧﺎﻗﻞ) ﺧﻮد ﺑﻪ ارث ﻣﯽﺑﺮد. این ژن که مسئول ساخت پروتئینی به نام SMN است که در تمامی سلول‌های جانداران یوکاریوت وجود دارد و جهت زنده‌ماندن نورون‌های حرکتی و عملکرد طبیعی آنها ضروری است. این پروتئین ماهیچه ها را قادر می سازد که سیگنالهای اعصاب را دریافت کنند. میزان اندک این پروتئین در سلول‌ها موجب از دست رفتن عملکرد طبیعی در سلول‌های عصبی شاخ قدامی نخاع شده و آتروفی عضلات را در پی دارد. اکثر مردم دو نسخه از ژن SM1 دارند که هر کدام از یکی از والدین به ارث می رسد. بیماری SMA معمولاً تنها زمانی اتفاق می افتد که هر دو نسخه دارای ژن آسیب دیده باشند. به عبارت دیگر، نحوه توارث این بیماری اتوزوم مغلوب است. در نتیجه، اگر تنها یک نسخه غیرطبیعی باشد، معمولاً علامتی وجود نخواهد داشت و یا ممکن است شدت علائم بسیار پایین باشد. موتاسیون در ژن SMN1 باعث آتروفی عضلانی نخاعی تیپ I، II،  III  و IV می شود. موتاسیون ها در این ژن باعث کوتاه شدن پروتئین SMN تا حذف کامل آن می شود. بدون پروتئین SMN ، نورون های حرکتی از بین رفته و پالس های عصبی بین مغز و ماهیچه ها منتقل نمی شود، در نتیجه برخی عضلات قادر به عملکرد و یا حرکت طبیعی خود نمی باشند. برخی افراد با آتروفی عضلانی نخاعی تیپ II، III و IV سه یا تعداد بیشتری کپی از ژن SMN2 در هر سلول دارند که وجود این کپی ها باعث تعدیل فنوتیپ و ایجاد شکل خفیف تری از بیماری می شود. در 95 الی 98% موارد، در همه بیماران مبتلا به SMA با شروع بیماری در سن خردسالی ژن SMN1 در اگزونهای 7-8 حذف هموزیگوت را نشان می دهد. در 1% – 2% موارد بیماران، که حذف اگزون های 7و8 را در یکی از آلل های خود ندارند، جهش نقطه شناسایی شده است.

چه زمانی این تست درخواست می‌ شود؟

آزمایش آتروفی عضلانی نخاعی باید توسط یک مشاور ژنتیک یا پزشک توصیه شود. انجام این تست می‌توان قبل از ازدواج، قبل از بارداری و یا در دوران بارداری برای تشخیص قبل از تولد صورت گیرد. در صورت وجود شرایط زیر این آزمایش درخواست می‌شود:

• افراد با سابقه خانوادگی مثبت برای این بیماری
• افراد با علائم بالینی این بیماری از جمله کاهش تدریجی کنترل عضلات، حرکت عضلات و افزایش ضعف عضلانی و … که توسط پزشک تشخیص داده می‌شود

چه نمونه های برای این تست گرفته می شود؟

– خون کامل (Whole blood)

–  مایع آمنیوتیک (Amniotic fluid)

– پرزهای جنینی (Chorionic villus sampling, CVS)

[1] Survival Motor Neuron

[2] Mutation

مجید گلشن فرد

درخواست چکاپ در محل

درخواست انجام آزمایش (چکاپ)

تلفن : 09013939573